دانشمندان سرانجام توانستند ـ به‌لحاظ تجربی ـ امواج گرانشی را ردیابی کنند و مهر تاییدی بر نظریۀ نسبیت عام انشتین بزنند. خبر این کشف بزرگ همین پنجشنبه رسماً از سوی پژوهشگاه لایگو (LIGO) در آمریکا اعلام شد.
اینکه امواج گرانشی چه هستند و چگونه ردیابی شده‌اند و چه تآثیری بر آیندۀ فیزیک و خصوصاً کیهان‌شناسی دارند را می‌توانید، مثلا، در اینجا (http://goo.gl/us5Pn2) به‌قلم پوریا ناظمی بخوانید.
نکتۀ حیرت‌انگیز در این پروژۀ عظیم دقت اعجاب‌انگیزی در سنجش و اندازه‌گیری است که دانشمندان توانسته‌اند به آن دست پیدا کنند.
دو سیاه‌چاله ـ یکی 36 برابر جرمِ خورشید ما و دیگری 29 برابر آن ـ در فاصلۀ بیش از یک‌میلیارد سال نوری از زمین با هم برخورد کرده‌اند و سیاهچاله‌ای 62 برابرِ جرمِ خورشید را ساخته‌اند. در این بین جرمی در حدود 3 برابر خورشید در کمتر از یک ثانیه ناپدید و به‌انرژی خالص در شکل امواج گرانشی تبدیل شده است.
برای اینکه بدانید تبدیل چنین حجمی از ماده به انرژی یعنی چه کافیست بدانید که خورشید ما که تا 10 میلیاردسال دیگر فروزان خواهد ماند صرفاً کسر اندکی از جرم خود را به انرژی تبدیل خواهد کرد.
برای ردیابی امواج گرانشی حاصله بر روی زمین، سنجش‌گرهای بسیار بسیار بسیار دقیقی لازم است تا اختلاف بی‌نهایت اندک بین دو دستگاه تونل سنجشگر را نشان دهد؛ و داستان دقت همین جاست:
این اختلاف کمتر از یک ده‌هزارم اندازۀ یک پروتون است.
برای اینکه این اندازه ملموس‌تر شود این تمثیل شاید کمک کند. ردیابی چنین اندازۀ کوچکی مثل این است که در فاصلۀ زمین تا نزدیک‌ترین ستاره به ما ـ یعنی ستارۀ پروکسیما سنتوری با 4/22 سال نوری فاصله ـ بخواهیم اندازه‌ای به عرض یک تار موی انسان را ردیابی کنیم.
(اندازه‌ها و تمثیل‌ها از مقالۀ پروفسور لارنس کراس ـ http://goo.gl/smF4eW ـ اخذ شده اند.)