هستند کسانی که، بهرغم سپری کردن دوران مدرسه، سطح سواد علمی آنها (در شکل عمومی آن)، تفاوت چندانی ندارد با شناخت فتحعلیشاه قاجار از طبیعت در صد و اندی سال قبل؛ با این همه، با کمی تشویق و ترغیب حاضرند وقتی بگذرند که از این وضعیت اسفناک خارج شوند.
باز هستند کسانی که گرچه حال و روزشان مانند گروه نخست این همه نزار نیست ولی بهسبب سپری شدن سالها از تحصیلات مدرسه و دمخور نبودن با مجلات و کتابها و مستندهای علمی، تصویری گنگ و احتمالاً کج و معوج از ساز و کار دنیای طبیعی اطراف خود دارند و بسیاری از دانستههای علمیشان را فراموش کردهاند، ولی با این وصف، مانند گروه اول مشتاق یادگیریاند، چه بر اساس انگیزههای درونی و چه انگیزههای بیرونی.
دستۀ سوم کسانیاند که وضع و حالشان در برخورداری از سواد علمی بهمراتب از گروه دوم بهتر است ولی بهدنبال منبعی هستند که مختصر و مفید دانستههای آنها را انسجام بخشد و در مواردی حک و اصلاح کند و در نهایت بستری فراهم آورد که قادر شوند به سمت منابع کمی تخصصیتر پیش بروند و سطح سواد علمی خود و عمق شناختشان از طبیعت را افزایش دهند.
من با اعضای هر سه گروه آشنایی داشتهام و دارم ولی همیشه در معرفی منبعی که به زبان روشن و روان و البته دقیق (در قالب یک کتاب) بتواند آنها را به هدفشان برساند مردد بودهام: یا کتاب خوبی بوده است که داغ ترجمۀ بد بر پیشانی داشته، یا ترجمۀ خوبی بوده که به پای تألیفی بد هدر رفته است و یا دستپختی وطنی بوده است که شرط دقت علمی و انسجام محتوایی را رعایت نکرده است.
کتاب جدیدالطبع «چرا علم؛ رسیدن به سواد علمی» نوشتۀ رابرت م. هیزن و جیمز ترفیل بهترجمۀ خوب و روان خانم شادی حامدی آزاد پاسخی است مناسب به آن نیاز پیشگفته.
نویسندگان معلموار با زبانی شفاف و بهدور از ایجاز مخلّ و اطناب ممل، کتابی نوشتهاند در معرفی دنیای طبیعت و ساز و کارهای آن، از جهان زیر اتمی گرفته تا کیهان سرشار از کهکشان.
خواننده با خواندن این کتاب بهتدریج به درک علمی درستی از طبیعت (تا آنجایی که امروزه بشر از دنیای اطرافش فهمیده) نائل میشود، که نهتنها مسیر عمقبخشی افزونتر در هر یک از مباحث مطروحه را فراروی او قرار میدهد که مهمتر از آن میآموزد دنیا را از دریچۀ علم چه زیبا میتوان دید و از این دیدن لذت برد.
من شخصاً از این به بعد نه تنها به هر سه گروه فوق، خصوصاً دو گروه دوم و سوم، این کتاب را «با اطمینان» معرفی میکنم که به دانشآموزان دبیرستانی مشتاق علمی که از تشتت و از همگسیختگی مباحث علمی مطروحه در کتابهای مدرسه بهتنگ آمدهاند و در پی دستیابی به وحدتی علمی هستند نیز همین کتاب را پیشنهاد میکنم.
امیدوارم هم اینگونه کتابهای خوب بیش از پیش جامۀ فارسی بر تن کنند و هم تعداد مترجمان صاحبصلاحیتی همچون خانم حامدی رو به فزونی گذارد (بو کو بر طبق اصل انتخاب طبیعی خوبها بمانند و افزون شوند و بدها کم شوند و از میدان بهدر روند.)
بخشی از «کلام پایانی» کتاب:
«علمْ راهی برای آموختن دربارۀ کیهان و جایگاه ما در آن است. از طریق علم به کشف قوانین فیزیکی حاکم بر ماده، انرژی، نیروها و حرکت میرسیم؛ قوانین جهانی که بر هر شکلی از حیات و هر جهانی صدق میکنند، بزرگ یا کوچک. ما اتم و تنوع شگفتانگیز مواد و ویژگیهای حاصل از این سنگبناها را میکاویم. نیروهایی را شناسایی میکنیم که هستهها را به هم پیوند میدهند و ستارهها را نورانی میکنند؛ نیروهایی که میتوانیم آنها را بهنفع خودمان مهار کنیم یا رهایشان کنیم تا نابودمان کنند.»
(چرا علم؛ رسیدن به سواد علمی/ رابرت م. هیزن و جیمز ترفیل/ ترجمۀ شادی حامدی آزاد/انتشارات دیبایه& انتشارات علمی و فرهنگی/ چاپ اول 1394)
جويباری هستيم كه دوست داريم به اندازه وسع مان جاري شويم. اگر ياريمان كنيد شايد رودخانه و دريا شويم.