ناصرالدین شاه

   در مقابلش اعتماد السلطنه روزنامه فرنگ می خواند و همزمان به فارسی ترجمه می کند

ناصرالدین‌شاه در سفر دوم فرنگستان در سال 1878، در حومه‌ی پاریس، از یک انبار آذوقه‌ی نظامیان بازدید می‌کند و برای نخستین بار گوشت کنسرو‌شده را می‌بیند:

کنسرو (گوشت):

«...قوطی‌های حلبی زیاد که درش را محکم بسته بودند دیده پرسیدم چیست؟ گفتند: گوشت پخته‌ی گاو است که از مملکت اوسترالیای متعلق به انگلیس همینطور خریده آورده‌ایم، چون گوشت در آن مملکت فراوان و ارزان است و خوب قوطی‌های آن را می‌بندند که هوا به‌هیچ‌وجه داخل نمی‌شود. چنانکه گوشت تا ده سال اگر توی آن بماند هیچ عیب نمی‌کند. یک قوطی را باز کرده گوشتش را آوردند بسیار تازه و خوب بود ... سرباز خوب می‌تواند بخورد».

(سفرنامه‌ی دوم ناصرالدین‌شاه به فرنگستان/ ناصرالدین‌شاه/ص 154/انتشارات شرق/ 1363)

        نیکولا اپر                    پیتر دوراند

توضیح:

1-     روش کنسرو‌کردن غذا را نخستین بار شیرینی ساز و آشپز فرانسوی به‌نام نیکولا اَپر در سال 1795 ابداع کرد. او از بطری‌های شیشه‌ای برای کنسرو استفاده کرد و غذا را بعد از اینکه در بطری قرار می‌داد و مهر و موم می‌کرد حرارت می‌داد. از این طریق غذا مدت زیادی سالم و تازه می‌ماند. هدف اصلی از ابداع این روش که بنا به درخواست ناپلئون صورت گرفته بود در وهله‌ی اول تهیه و تأمین غذای ارتش بود که گاه امکان داشت هفته‌ها و یا ماه‌ها به غذای تازه دسترسی نداشته باشند و در وهله‌ی دوم تأمین غذای دریانوردان بود که احتمال داشت ماه‌ها روی خشکی را نبینند. نه نیکولا اَپر و نه معاصرانش نفهمیدند چرا غذای حرارت‌دیده در یک فضای بسته بدون دسترسی به هوای آزاد سالم می‌ماند. حدود پنجاه سال طول کشید تا یکی از هموطنان نیکولا اَپر، به‌نام لویی پاستور کشف کرد که جوشاندن و حرارت‌دادن مواد غذایی موجب کشتن میکروارگانیسم‌ها می شود. همان موجودات میکروسکوپی که باعث و بانی اصلی فساد مواد غذایی هستند. با این همه،کنسرو‌های شیشه‌ای هم سنگین بودند و هم در طول جابجایی ممکن بود به‌راحتی بشکنند.

2-     پیتر دوراند انگلیسی، نخستین کسی است که مبدع کنسرو مواد غذایی در قوطی‌های حلبی با اندودی از قلع است. او اختراعش را در سال 1810 به‌ثبت رساند یعنی 68 سال قبل از بازدید ناصرالدین‌شاه از انبار آذوقه‌ی حومه‌ی پاریس. و البته، اختراع نخستین قوطی‌باز‌کن به‌همت ادوارد وارنر آمریکایی در سال 1848 صورت گرفت. یعنی 38 سال بعد از اختراع کنسرو حلبی و 30 سال قبل از بازدید ناصرالدین‌شاه.

3-      غذاهای کنسرو در آن روزگار و حتی تا ده‌ها سال بعد عمدتاً به مصارف نظامی می‌رسید و از همین رو است که ناصرالدین‌شاه این کنسرو‌ها را در یک انبار آذوقه‌ی نظامی می‌بیند و باز به همین سبب است که اولین چیزی که به ذهنش می‌رسد استفاده‌ی آن برای سربازان است. و نکته‌ی آخر این که ماندگاری ده‌ساله، آنگونه که ناصرالدین‌شاه می‌گوید، بیشتر اغراقی شاهانه است تا امری واقعی.