دیلُمی‌یَل

                            ناصرالدین شاه در فرنگستان

ناصرالدین‌شاه قاجار در سفر دوم فرنگستان خود به‌سال 1878 و در شهر پاریس، سری به مدرسه‌ی نابینایان این شهر زد و از این که می‌دید نابینایانی که در ایران عمدتاً به گدایی و دریوزگی و بی‌سوادی روزگار می‌گذرانند، در فرانسه مدرسه‌ای از آن خود دارند دچار شگفتی شد.

مدرسه‌ی نابینایان و خط بریل:

« بسیار مدرسه‌ی خوبی است. یک‌صد و سی‌نفر کورهای جوان از زن و مرد در آن مدرسه تحصیل می‌نمایند. عمده‌ی صنعت آنها ساز و آواز است. همگی جمع شدند و کمانچه [= ویولن] زدند و آواز خواندند، پیانو زدند و خوب زدند ... هر کوری اطاقی دارد و در هر اطاقی یک دستگاه پیانو بود و اغلبی هم صنعت جوراب‌بافی و لباس بچگانه و غیره می‌آموزند. از کارشان چند وصله به‌یادگار گرفتیم ... یک‌نوع الف بایی برای آنها اختراع کرده و چاپ زده‌اند که غرابت دارد. حروفِ روی کاغذ برجسته می‌شود که عدد حروفِ برجسته، کلمات است. کور دست روی آنها مالیده، هر کتابی باشد در کمال خوبی می‌خواند.»

(سفرنامه‌ی دوم ناصرالدین‌شاه به فرنگستان/ ناصرالدین‌شاه/ص 166/انتشارات شرق/ 1363)

توضیح:

1-     نخستین مدرسه‌ی نابینایان، در پاریس و در سال 1784 به‌همت والنتین اُویی تأسیس شد. یعنی زمانی که ناصرالدین‌شاه از این مدرسه بازدید کرده است 94 سال از تأسیس آن می‌گذشته است. نخستین مدرسه‌ی شبانه‌روزی ویژه‌ی نابینایان در ایران در سال 1299 خورشیدی در تبریز و به‌همت یک کشیش آلمانی به‌نام ارنست کریستفل راه‌اندازی شد. یعنی 42 سال بعد از بازدید ناصرالدین‌شاه از مدرسه‌ی نابینایانِ پاریس.

2-    خط بریل در سال 1825 به‌دست لویی بریل ـ که خود نابینا بود و از شاگردان همین مدرسه بود ـ ابداع شد ولی به‌دلیل مخالفت مسئولان مدرسه، عملاً تا سال 1844 از آن استفاده نشد. در این سال، این خط به‌رسمیت شناخته شد و به پاس مبدع آن، خط بریل نام گرفت. زمانی که ناصرالدین‌شاه از این مدرسه بازدید کرده است، 34 سال از رواج این خط و چاپ کتاب‌هایی به این خط می‌گذشته است.