دیلُمی‌یَل

مطلب ذیل اثرنوشته همکارمحترمه سرکار خانم راستی است که با اجازه ایشان به یک پست درج می گردد.
(( بدون تردید همه ی کسانی که با زبان و فرهنگ دیلمی آشنایی دارند بارها کلمات «زهر» و «حیات حاجی» را شنیده اند.من نیز با هر بار شنیدن این کلمات همواره با خود اندیشیده ام که به راستی معنای این کلمات و یا منشاء آنها چه می تواند باشد؟
تا این که در مطالعه ای که درباره ی ادیان آسیایی و ایرانی داشتم با واژه ی «زوور» مواجه شدم. این کلمه در فرهنگ معین به معنای آب مقدس آمده و در کتاب دین و فرهنگ ایرانی در توضیح این کلمه گفته شده است که :«زَور»/زَاثُرَ، فدیه ی مایعی می باشد که از شیره ی «هوم»[هَئومهhaoma] مخلوط با شیر تهیه می شود.
این مایع فدیه ای بوده که در ادیان باستانی مردم به پیشگاه خدایان خود به ویژه ناهید الهه ی آب تقدیم می داشته اند.
ناهید یا آناهیتا ایزد بانویی است که در زورمندی برابر با تمام آبهایی است که بر روی زمین جاری است.وی بانو و سرپرست تمامی آب ها است.کسی که مایه ور جان ها است و رمه ها و گله ها را می افزاید، قلمرو کشور را می گشاید و ثروت را فراوان می کند. این ایزد توجهی خاص به زنان و مردانی دارد که درصدد به وجود آوردن فرزندان بسیارند...
برای رسیدن به خواسته های فوق ، مردمان هدیه های فراوان به پیشگاه این ایزد بانو تقدیم می داشته اند. هدیه هایی که علاون بر آب مقدس «زور» قربانی های بی شماری را نیز شامل می شده است.البته بعد از آمدن دین زرتشت اندک اندک رسم قربانی کردن مورد اصلاح قرار گرفت اما به کلی برافکنده و متروک نشد بلکه تعدیل و تخفیف یافت.با تمام احوال رسم قربانی هنوز میان زرتشتیان معمول است و در جشن مهرگان چون مسلمانان در عید قربان، قربانی می کنند.حال آیا می توان با اشاره به رسم حیات حاجی گفت که این رسم بازمانده ای از رسم پیشکش دادن به الهه ی آب، ناهید می باشد که بعد از قرن ها و آمدن دین اسلام تغییر شکل داده و به مراسمی برای بزرگ داشت حاجیان درآمده است؟
و کلمه زهر ، که اشاره به قسمت خاصی از دریا دارد می تواند تغییر یافته کلمه« زور» باشد.با توجه دادن به این نکته که ما در فارسی کلمات بسیاری داریم که تغییر یافته کلمه ای اوستایی و یا پهلوی است.برای مثال کلمه خدیجه که تغییر یافته ی واژه ی «خدیوجه» به معنای زن بزرگ می باشد.
و به این دلیل که در زمان ساسانیان مرزهای خلیج فارس محل رفت و آمد و لشکرکشی های آن زمان بوده ،مردم با این رسم و واژه ها آشنایی یافته اند و هنوز هم به جایی که مایع مقدس زور را به خدایان خود تقدیم می داشته اند، زهر می گویند؟؟ ))